Atopowe zapalenie skóry (AZS) – leczenie we Wrocławiu i Nysie

Atopowe zapalenie skóry to przewlekła, zapalna choroba skóry o przebiegu nawrotowym, w której objawem osiowym jest świąd. Występuje u 15–20% dzieci oraz u 2–10% osób dorosłych, a w ostatnich dekadach obserwuje się wzrost częstości zachorowań w krajach uprzemysłowionych. U większości Pacjentów pierwsze objawy pojawiają się przed 5. rokiem życia.

U podłoża choroby leżą dwa współistniejące mechanizmy: uszkodzenie bariery naskórkowej, związane między innymi z zaburzeniami budowy filagryny, oraz nieprawidłowa odpowiedź immunologiczna o profilu zapalnym. Uszkodzona bariera ułatwia przeznaskórkową utratę wody i wnikanie alergenów oraz drobnoustrojów, co podtrzymuje stan zapalny. Z tego powodu leczenie obejmuje zarówno odbudowę bariery, jak i hamowanie zapalenia.

Konsultacje dermatologiczne prowadzimy we Wrocławiu przy ul. Barlickiego 31/1U oraz w Nysie. Przyjmujemy prywatnie, bez skierowania. Rejestracja: 573 290 488.

Obraz kliniczny w zależności od wieku

Faza niemowlęca (do 2. roku życia)

Zmiany rumieniowo-wysiękowe z tendencją do sączenia i tworzenia strupów obejmują policzki, czoło oraz owłosioną skórę głowy, z charakterystycznym oszczędzeniem okolicy wokół ust i nosa. W dalszej kolejności zajmowane są powierzchnie wyprostne kończyn oraz tułów. Okolica pieluszkowa pozostaje zwykle wolna od zmian.

Faza dziecięca (2.–12. rok życia)

Dominują zmiany o charakterze wyprysku suchego, zlokalizowane w zgięciach łokciowych i podkolanowych, na nadgarstkach, karku oraz grzbietach dłoni i stóp. Skóra staje się pogrubiała, ze wzmożonym poletkowaniem, co jest następstwem przewlekłego drapania.

Faza młodzieńcza i wieku dorosłego

Zmiany obejmują twarz, szczególnie powieki i okolicę oczodołów, szyję, górną część klatki piersiowej oraz dłonie. U części Pacjentów choroba przybiera postać przewlekłego wyprysku rąk, który utrudnia wykonywanie pracy zawodowej. U dorosłych spotyka się również postać guzkową, przypominającą świerzbiączkę guzkową.

Objawy towarzyszące

Świąd – objaw obecny u wszystkich Pacjentów, nasilający się wieczorem i w nocy, prowadzący do zaburzeń snu.
Suchość skóry – utrzymuje się również w okresach bez zmian zapalnych i wymaga stałej pielęgnacji.
Dodatkowy fałd skórny pod dolną powieką oraz przerzedzenie bocznej części brwi.
Nasilone poletkowanie skóry dłoni oraz rogowacenie przymieszkowe na ramionach.
Skłonność do nawracających zakażeń skóry, w szczególności gronkowcowych i wirusowych.

Kryteria rozpoznania

Rozpoznanie ustalamy na podstawie obrazu klinicznego i wywiadu, bez konieczności wykonywania badań potwierdzających. Podstawą jest stwierdzenie świądu współistniejącego z co najmniej trzema z następujących cech:

zmiany skórne o typowej dla wieku lokalizacji,
przewlekły i nawrotowy przebieg choroby,
choroby atopowe u Pacjenta lub w najbliższej rodzinie, w tym astma oskrzelowa i alergiczny nieżyt nosa,
uogólniona suchość skóry,
początek objawów przed 2. rokiem życia.

Diagnostyka różnicowa

Jednostka chorobowa	Cechy różnicujące
Łojotokowe zapalenie skóry	Tłuste, żółtawe łuski w okolicach łojotokowych, świąd o mniejszym nasileniu, u niemowląt zajęta okolica pieluszkowa.
Łuszczyca	Ogniska ostro odgraniczone, łuska srebrzysta, lokalizacja na powierzchniach wyprostnych, zmiany paznokciowe.
Świerzb	Świąd nasilony nocą, zajęcie przestrzeni międzypalcowych i nadgarstków, objawy u innych domowników, obecność nor świerzbowcowych.
Wyprysk kontaktowy	Zmiany ograniczone do miejsca kontaktu z czynnikiem wywołującym, ustępują po jego eliminacji.
Grzybica skóry gładkiej	Ognisko obrączkowate z aktywnym brzegiem, rozstrzyga badanie mykologiczne.
Chłoniak skórny T-komórkowy	Rozważany u osób dorosłych z wypryskiem opornym na leczenie, o nietypowej lokalizacji; wymaga oceny histopatologicznej.

Postępowanie diagnostyczne

Podczas wizyty zbieramy wywiad obejmujący wiek wystąpienia pierwszych objawów, przebieg choroby, dotychczasowe leczenie oraz choroby współistniejące. Oceniamy rozległość i nasilenie zmian, a także wpływ świądu na sen i funkcjonowanie w ciągu dnia. Nasilenie choroby dokumentujemy w sposób umożliwiający porównanie podczas kolejnych wizyt.

Badania alergologiczne – oznaczenie swoistych IgE oraz punktowe testy skórne mają ograniczoną wartość, ponieważ dodatni wynik świadczy o uczuleniu, a nie o związku przyczynowym ze zmianami skórnymi. Wykonujemy je przy uzasadnionym podejrzeniu konkretnego alergenu.
Testy płatkowe – rozważane u Pacjentów z wypryskiem rąk oraz przy podejrzeniu nakładającego się wyprysku kontaktowego. Badanie prowadzone jest w ośrodkach wykonujących diagnostykę alergii kontaktowej.
Posiew ze zmian skórnych – wykonujemy przy podejrzeniu wtórnego zakażenia bakteryjnego, zwłaszcza przy sączeniu i miodowożółtych strupach.

Leczenie atopowego zapalenia skóry

Terapia emolientowa – podstawa postępowania

Emolienty stosuje się codziennie, również w okresach bez zmian zapalnych. U osoby dorosłej zalecana ilość wynosi 250–500 g tygodniowo, u dziecka 150–250 g tygodniowo. Preparat nakłada się na skórę w ciągu 3 minut po kąpieli, na lekko wilgotną powierzchnię. Regularna pielęgnacja zmniejsza zapotrzebowanie na leki przeciwzapalne i wydłuża okresy remisji.

Miejscowe leczenie przeciwzapalne

Glikokortykosteroidy miejscowe – dobierane pod względem siły działania do wieku Pacjenta i lokalizacji zmian. Na twarzy, szyi i w fałdach stosujemy preparaty o małej sile działania i przez krótki czas.
Inhibitory kalcyneuryny – takrolimus i pimekrolimus. Nie powodują zaniku skóry, dlatego są preferowane w okolicach wrażliwych oraz w leczeniu długoterminowym.
Terapia proaktywna – po opanowaniu zaostrzenia preparat przeciwzapalny stosuje się dwa razy w tygodniu na okolice, w których zmiany nawracają. Postępowanie to zmniejsza liczbę zaostrzeń w skali roku.

Leczenie ogólne

W postaciach o umiarkowanym i ciężkim przebiegu, niepoddających się leczeniu miejscowemu, stosuje się leki immunosupresyjne, przede wszystkim cyklosporynę A oraz metotreksat. Leczenie takie wymaga okresowej kontroli badań laboratoryjnych.

Nowoczesne leczenie ciężkiej postaci choroby obejmuje przeciwciała monoklonalne oraz doustne inhibitory kinaz janusowych. Terapie te prowadzone są w Polsce w ramach programu lekowego Narodowego Funduszu Zdrowia, w ośrodkach do tego wyznaczonych. Zadaniem gabinetu jest ocena stopnia nasilenia choroby, udokumentowanie dotychczasowego leczenia oraz skierowanie Pacjenta do takiego ośrodka.

Fototerapia

Naświetlania wąskopasmowym promieniowaniem UVB o długości fali 311 nm stanowią uznaną metodę leczenia postaci przewlekłych u osób powyżej 12. roku życia. Zabiegi prowadzone są w ośrodkach dysponujących kabiną do naświetlań, w cyklach obejmujących zwykle 20–30 sesji.

Postępowanie w zakażeniu wtórnym

Sączenie, miodowożółte strupy oraz nagłe pogorszenie stanu skóry wskazują na nadkażenie bakteryjne, najczęściej gronkowcem złocistym. Rozsiane pęcherzyki i nadżerki z gorączką wymagają pilnej konsultacji, ponieważ mogą odpowiadać zakażeniu wirusem opryszczki o ciężkim przebiegu.

Pielęgnacja skóry atopowej

Kąpiel trwająca 5–10 minut w wodzie o temperaturze 27–30°C, z użyciem preparatów myjących bez detergentów jonowych.
Osuszanie skóry przez delikatne przykładanie ręcznika, bez pocierania.
Nałożenie emolientu w ciągu 3 minut po kąpieli.
Odzież z bawełny lub jedwabiu, bez wełny i tkanin syntetycznych przylegających do skóry.
Pranie w środkach bezzapachowych, z dodatkowym płukaniem.
Temperatura w pomieszczeniu sypialnym 18–20°C, wilgotność powietrza 40–60%.
Krótko obcięte paznokcie, u małych dzieci również bawełniane rękawiczki na noc w okresie nasilonego świądu.

Czynniki nasilające objawy

niska wilgotność powietrza w sezonie grzewczym oraz gwałtowne zmiany temperatury,
pot i przegrzanie, w tym zbyt ciepła odzież,
detergenty, rozpuszczalniki i przedłużony kontakt z wodą,
przewlekły stres oraz niedobór snu,
zakażenia dróg oddechowych,
u części Pacjentów wybrane pokarmy, przy czym eliminacji dokonujemy wyłącznie po potwierdzeniu związku z zaostrzeniem, nigdy profilaktycznie.

Przeciwwskazania i ograniczenia

Nie zalecamy długotrwałego stosowania silnych glikokortykosteroidów miejscowych, zwłaszcza na twarz i w fałdach skórnych. Odradzamy również stosowanie diet eliminacyjnych u dzieci bez potwierdzonego rozpoznania alergii pokarmowej, ponieważ wiąże się to z ryzykiem niedoborów pokarmowych. Preparaty ziołowe o nieustalonym składzie oraz kosmetyki zawierające substancje zapachowe mogą wywołać wyprysk kontaktowy nakładający się na chorobę podstawową.

Cennik

Wizyta lekarska – badanie dermatologiczne: 280–350 zł
Konsultacja ze specjalistą online z możliwością wystawienia recepty: 220 zł
Badanie skóry w kierunku grzybicy – pobranie materiału i badanie mykologiczne: od 100 zł

Pełne zestawienie znajduje się na stronie cennik HappyDERM.

Najczęściej zadawane pytania

Czy atopowe zapalenie skóry jest alergią?

Nie w potocznym rozumieniu tego słowa. Jest to choroba zapalna skóry związana z uszkodzeniem bariery naskórkowej i nieprawidłową odpowiedzią immunologiczną. Alergia współistnieje u części Pacjentów, ale nie stanowi warunku rozpoznania ani jedynej przyczyny zaostrzeń.

Czy emolienty wystarczą do opanowania choroby?

Emolienty stanowią podstawę postępowania i zmniejszają liczbę zaostrzeń, ale nie znoszą istniejącego stanu zapalnego. W okresie zaostrzenia konieczne jest dołączenie leczenia przeciwzapalnego, a emolient stosuje się równolegle.

Czy dziecko z atopowym zapaleniem skóry może być szczepione?

Tak. Choroba nie stanowi przeciwwskazania do szczepień ochronnych. Szczepienie odracza się jedynie w okresie ciężkiego zaostrzenia lub czynnego zakażenia skóry, co ustala lekarz prowadzący.

Czy atopowe zapalenie skóry mija z wiekiem?

U znacznej części dzieci objawy skórne ustępują lub wyraźnie się zmniejszają w wieku szkolnym. Skłonność do suchości skóry i podrażnień utrzymuje się jednak zwykle przez całe życie, co uzasadnia dalszą pielęgnację.

Czy konieczne jest wykonanie testów alergicznych?

Nie u każdego Pacjenta. Badania alergologiczne wykonujemy wtedy, gdy wywiad wskazuje na powtarzalny związek objawów z konkretnym czynnikiem. Rutynowe wykonywanie szerokich paneli alergicznych nie zmienia postępowania i bywa źródłem błędnych wniosków.

Czy sterydy stosowane na skórę są bezpieczne?

Stosowane zgodnie z zaleceniem, przez ograniczony czas i w preparacie dobranym do lokalizacji, są bezpieczne i skuteczne. Ryzyko działań niepożądanych wiąże się z długotrwałym stosowaniem silnych preparatów bez kontroli lekarskiej.

Co należy zabrać na konsultację?

Prosimy o przygotowanie wykazu dotychczas stosowanych preparatów wraz z opakowaniami, wyników wcześniejszych badań oraz informacji o chorobach współistniejących. Pomocne są także zdjęcia zmian wykonane w okresie zaostrzenia.

Czy prowadzą Państwo leczenie biologiczne?

Terapie biologiczne oraz inhibitory kinaz janusowych prowadzone są w ramach programu lekowego w ośrodkach wyznaczonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W gabinecie oceniamy nasilenie choroby, dokumentujemy przebieg dotychczasowego leczenia i kierujemy Pacjenta do takiego ośrodka.

Lekarze przyjmujący

Konsultacje w zakresie chorób zapalnych skóry prowadzą dr n. med. Małgorzata Micał-Strąk, lek. Ireneusz Pijanowski oraz lek. Dagmara Pawełczyk-Sicińska.

Umówienie wizyty

Termin konsultacji można zarezerwować przez formularz rezerwacji online lub telefonicznie pod numerem 573 290 488. Zapraszamy również do zapoznania się ze stronami poświęconymi łojotokowemu zapaleniu skóry oraz łuszczycy.

Powiązane strony

Rejestracja telefoniczna: 573 290 488. Dane teleadresowe wszystkich gabinetów znajdują się na stronie kontakt.